bildirgec.org - etiketler: semantik

Glydo'dan İşe Yarar Öneriler!

algoz — Thu, 24 Dec 2009 15:05:00 GMT

Devasa boyutlara ulaşan web'in veritabanından, kullanıcıların işe yarar verilere hızlıca ulaşabilmesi için, mevcut araçlara (arama motorları, araç çubukları, sosyal aramalar, trendler, gerçek zamanlı aramalar, haber siteleri vb.) yeni özellikler eklenmekte veya farklı yaklaşım tarzlarına sahip, yeni araçlar kullanıma sunulmakta.

Bu yeni araçlardan biri olan Glydo, siz web tarayıcınız ile gezinirken, görüntülediğiniz içerik ile ilgili, farklı sitelerden derlediği önerileri, size sunmakta.

Bir Semantik (semantic contextual analysis technology) arama motoru gibi çalışan Glydo, görüntülediğiniz içerik ile ilgili; güncel haberleri, videoları, Tweetleri, websitelerini ve Wikipedia gibi ansiklopedik bilgi depolarından derlediği bilgileri, bir öneri demeti halinde, size sunmakta.

Bir Firefox eklentisi olarak hizmet vermekte olan Glydo'yu kendi sitesinden, Firefox'unuza yükleyerek deneyebilir ve tecrübelerinizi yorum bölümünden paylaşabilirsiniz.

Bonus++++++:
+Seni Gidi Google Seniii...
+Facebook Twitter'ı Bağladı
+Google ve Facebook Kısaltıyor!
+Herkes Gider Mersine, Rupert Murdoch Gider Tersine Mi?!
+Görenlere "OHA" Dedirten, JQuery ile Hazırlanmış, 10 Adet Animasyon ve Eğitimi
+Müstakbel Sosyal Medya Uzmanları İçin 220'den Fazla Kaynak

Kaynak: Glydo, mashable.
algoz: Blog FriendFeed Twitter Facebook Email RSS

ilgili yazılar

Bu yazı algoz tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

HTML5'te Semantikler

pinkfloyd — Sun, 01 Mar 2009 08:59:00 GMT

Bir öngörüde bulunacağım. Siz ve ben bu dünyadan göçtükten çok sonra bile HTML halen kullanılıyor olacak. Sırf bizim çağımızda arşivlenen milyarlarca sayfa değil, yaşayan ve nefes alan bir varlık olarak hayatını sürdürecek. Çok fazla gayret, enerji ve yatırım web'in araçlarına, protokollerine ve platformlarına harcandı.

Bizim buradaki sorumluluğumuzu düşünmeyi bir kenara bırakalım. Geçmişteki hatalar sebebiyle, uygarlığımızın yıllar boyunca birbirleri ile iletişim kurmak için kullanacakları önemli bir aracı geliştirmeye kendimizi adadık. Bu yüzden umursamadan ya da gerçekten umursayarak bu durumu kafamıza taktığımızda, HTML'yi iyileştirmek için, bugün verdiğimiz kararların sonuçlarının ne kadar ileriye dönük olacağını anlamamız gerekiyor.

W3C'nin HTML'nin yeni nesli için inanılmaz çaba harcadığı HTML 5, özellikle son bir iki yıldır dikkatleri üzerine çekmeye başladı. Bu gerçekten çok büyük bir proje ve sadece HTML'nin yapısını kavramakla kalmıyor, bunun yanısıra sözdizimsel analiz modelleri, hata işleme modelleri, DOM, kaynak alım modelleri, medya içeriği, 2B çizim, veri şablonlama, güvenlik modelleri, sayfa yükleme modelleri, istemci taraflı veri depolama ve çok daha fazlasını içeriyor.

Ayrıca Lachian Hunt'ın HTML 5 Ön İncelemesi yazısında da kavradığı gibi HTML'nin yapısında, kodunda ve semantiklerinde de değişiklikler yapılıyor.

Biz bu yazı için HTML'nin semantiklerini ele alacağız. Bu benim birkaç yıldır ilgilendiğim bir konu ve bunun HTML'nin geleceği için hayati önem taşıdığına inanıyorum.

BBC'nin geçtiğimiz günlerde yaptığı bir açıklamaya göre kurum, abbr tasarım şablonu'na yönelik olan kullanılabilirlik ve erişilebilirlik endişeleri nedeniyle, program listelerinden hCalendar mikrobiçimini kullanmayı bırakacak. Buradan çıkarmamız gereken ders, geçen zaman içerisinde HTML'nin amacından çok daha ötesine geçtiğimiz ve HTML'nin semantik olanaklarını zorladımız olmalıdır. Özetle daha zengin semantik belgeler oluşturabilmek için kullanabileceğimiz kodları tükettik. Eğer HTML'nin halihazırda bulunan yapılarını zeki bir şekilde kullanmaya devam edersek, daha fazla problem gün yüzüne çıkacaktır. Ancak HTML ne yazık ki semantik bir kodlama dili olmaktan çok uzaktadır, semantikleri sabittir ve geliştirilebilir değildir.

Bu sadece basit bir teori problemi değildir. Yüzbinlerce geliştirici class ve id HTML değerlerini daha zengin semantik kod yazmak için kullanmaktadırlar (ayrıca yine aynı geliştiriciler bunları CSS stilleme için birer "çengel" olarak kullanmaktadırlar ancak bu başka bir konu). Neredeyse hiç değişmeden bu geliştiriciler ad hoc (belirli bir amaç için düzenlenmiş, kendi oluşturdukları) sözlükleri kullanmaktadırlar. Kullanılan değerler, halihazırda kullanılan şemalardan alınmaktansa kendileri tarafından geliştirilmiştir. Bu en iyi ihtimalle sahte semantik kodlama olarak isimlendirilebilir.

Web üzerinde kullanılan pek çok sayfa, HTML'nin fakirleşmiş elementlerini ve değerlerini, daha iyi bir yapıya sahip semantikleri belgelerine eklemek için mikrobiçimler kullanmaktadırlar. Bu durumda, class özniteliği için kullanılan değerler kabul görmüş sözlüklerden gelmektedir, bazen ise bu değerler vCard gibi standartlardan esinlenirken, bazen de hReview gibi herhangi oturmuş ve kabul görmüş bir standardı bulunmayan, sadece belirli bir amaca hizmet eden kaynaklardan esinlenmiştir.

Geliştirilebilir Semantikler

Burada çözülmesi gereken çok gerçek bir problem bulunmaktadır. Geliştiricilerin belgelerine daha zengin ve anlamlı semantikler ekleyebilecekleri HTML mekanizmalarına ihtiyacımız bulunmaktadır, sahte semantiklere değil. HTML 5'in üzerine en büyük baskıyı oluşturan konunun bu olduğunu söylemek yalan olmaz.

Ancak bu HTML içeriğinde daha zengin semantik oluşturmak için bir mekanizma geliştirmek kadar kolay bir iş değildir, uygulanabilecek her bir çözümün bazı olumsuz tarafları bulunmaktadır. Belki de bunlardan en önemlisi geriye dönük uyumluluktur. Sunulacak çözüm, günümüzde kullanılan yüz milyonlarca aygıtı kullanılamayacak hale getirmemelidir ki bu aygıtlar, önümüzdeki yıllarda da kullanılmaya devam edecektir. Geriye dönük uyumluluğu olmayan hiçbir çözüm, geliştiriciler tarafından okurlarını kaybetmek korkusuyla geniş bir şekilde kabul görmeyecektir, aksine kısa bir süre içerisinde yok olacaktır.

Sunulacak olan çözüm ayrıca ileriye dönük olmalıdır. Burada gelecek yıllarda piyasaya sürülecek aygıtlarla uyumlu olması gerektiğinden bahsetmiyorum, bu tarayıcı geliştiricilerinin sorunudur. Burada anlatmak istediğim şey, sonucun geliştirilebilir olmasıdır. Günümüzde geliştireceğimiz herhangi bir çözümün varolan ve olası tüm sorunları çözmesini beklememiz doğru olmaz. Geliştirilebilir ve geleceğin ihtiyaçlarına yardımcı olacak bir çözüm sunabiliriz.

Bu iki kısıtlama birbirini takip etmektedir ve büyük bir zorluk oluşturmaktadır. Ancak konu iki durum arasında on yıl bulunan bir kodlama dili olduğunda ve bu kodun önemi iletişim için bir global platform çatısı altında birleşmişse, karşı karşıya olduğumuz bu zorluğun aşılması gerekmektedir.

Peki HTML 5 bu sorunu nasıl ele alıyor? HTML 5 üzerinde bir dizi yeni element bulunuyor. Bunlardan bazıları benim "yapısal" olarak adlandırdığım section, nav, aside, header ve footer elementleridir. dialog elementi bir tür içerik (content) elementidir ve blockquote'ye benzemektedir. Bunun yanısıra bazı veri elementleri de bulunmaktadır. Örneğin meter (metre) elementi "bilinen bir aralık içerisinde sayısal bir ölçümü ya da kısmi bir değeri temsil eder; örneğin disk kullanımı gibi" ve time" elementi bir tarihi ya da zamanı temsil eder.

Her ne kadar bu elementler kullanışlı olabilirken ve şimdilik ilgileri üzerine çekmişken, yukarıda bahsettiğimiz, özellikle geriye dönük ve ileriye yönelik problemleri çözebilecek kapasitede midir?

Gelin her bir kısıtlamayı ele alalım.

Geriye Dönük Uyumluluk

Peki section gibi bu yeni elementleri halihazırda kullandığımız tarayıcılar nasıl ele alıyorlar? Aslında Safari, Opera, Mozilla ve hatta IE7 bile aşağıdaki şekilde kodlanmış bir sayfayı işleyeceklerdir.

<h1>Üst seviye Başlık</h1>
<section>
<h1>İkinci seviye başlık</h1>
<p>Bu section elementi içerisinde bir metin.</p>
<section>
<h1>Üçüncü seviye başlık</h1>
</section>
</section>

Mükemmel bir başlangıç gibi görünüyor. Ancak CSS ile örneğin section elementini aşağıdaki şekilde stillemeye kalktığımızda:

section: {color: red}

...yukarıda bahsettiğimiz tarayıcıların pek çoğu stillemeyi doğru bir şekilde yapacaktır, ancak IE7 (ve muhtemelen IE6) bunu doğru şekilde uygulamayacaktır.

O zaman burada ciddi bir geriye dönük uyumluluk sorunu ile karşı karşıyayız. Günümüzde kullanılan tarayıcıların ortalama %75'i Internet Explorer sürümlerini oluşturuyor. Internet Explorer'ın yarı ömrünü göz önüne aldığımızda, önümüzdeki birkaç yıl boyunca bile kullanıcıların pek çoğunun IE6 ve IE7 kullanacağını öngörebiliriz.

Eğer HTML 5 bu yeni elementlerle gelirse, geliştiricilerin bu elementleri sitelerine entegre etmelerindeki olasılık nedir? Özellikle ziyaretçilerinin %75'inin bu kodlarla işlenmiş siteleri düzgün bir şekilde göremeyeceklerini göz önüne aldığımızda geliştiricilerin bu kodları kullanmalarındaki olasılık iyice düşmektedir.

Ne yazık ki class özniteliğini section elementleriniz üzerinde kullanarak bu sorunu gidermeyi düşünüyorsanız, bu yöntem de IE üzerinde çalışmayacaktır. Burada belki de bu sorunu çözebilecek bir yöntem geliştirilebilir ancak geliştirilmedikçe bu durum önemli bir sorun teşkil etmeye devam edecektir.

Gelin ikinci kısıtlamamız olan ileriye yönelik uyumluluk durumunu ele alalım.

İleriye Yönelik Uyumluluk
Burada bir soru ile başlayacağız: "bu yeni elementleri neden icat ediyoruz?" Bu soruya verilebilecek cevap "HTML'nin semantik zenginlikten yoksun olduğu ve bu yeni elementleri ekleyerek HTML'nin semantik zenginliğini arttırmış oluruz - bu da kötü bir şey değil, değil mi?" olacaktır.

Bu elementleri ekleyerek, HTML'nin daha iyi semantik yeteneklere sahip olmasına yönelik bir sorunu ele alıyoruz, ancak daha dar bir alan içerisinde. Ne kadar yeni elemente sırtımızı dayarsak dayayalım, HTML'ye ekleyeceğimiz daha iyi semantikleri göz önünde bulundurmaya devam edeceğiz. Bunun sonucunda da ne kadar yeni element kullanırsak kullanalım, halen sorunu çözmemiş olacağız. HTML sözlüğüne özgün terimler eklememiz gerekmiyor. Burada gereken şey, belgelere, gerektiğinde semantik zenginlik katabilecek bir mekanizma eklememiz gerekiyor. Teknik açıdan bu, HTML'yi geliştirilebilir yapmamız gerektiği anlamına geliyor. HTML 5, geliştirilebilirlik için hiçbir mekanizma sunmamaktadır.

HTML 5 bunun yerine geçerli tarayıcıların büyük bir çoğunluğunu gözden çıkaran bir özellik getiriyor ve ilgili dile hiçbir şekilde yeni semantik zenginlik katabilmemizi sağlamıyor.

Bu yeni elementlere yönelik birkaç soru halen geçerliliğini koruyor. Bu yeni elementlerin adları nereden geliyor? Yeni bir navigasyon elementi olması gerektiğine ve bunun adının "nav" olması gerektiğine nasıl karar verildi? Neden aynı terim sayfa genelinde, site genelinde ve siteler genelinde kullanılmakta?

Neden Docbook gibi halihazırda kullanılan bir sözlük kullanılmasın? Docbook, bir belge yapı sözlüğü olup HTML 5'ten çok daha zengin ve yayımlama uzmanları tarafından yıllardır kullanılıyor. Aslında bu Docbook yanlısı bir tartışma değil. Burada belirtmek istediğim şey, HTML'ye semantik zenginlik kazandırmak proje bazında bireysel çabalarla gerçekleştiriliyor ve 30 yıldan daha uzun zaman önce temelleri atılan açılımlardan en ufak bir miktarda bile esinlenilmiyor (GML üzerindeki ilk çalışmalar 1970lere dayanıyor).

Çözüme Yönelik Düşünceler
Günümüzde bu sorunları gidermeye yönelik çabalara dair eleştirilerimizi sıraladıktan sonra, bu problemi çözmek için bir önerim var mı? En azından bir tane olmalı.

Eğer HTML'ye yeni elementler eklemek olanaklar dahilinde olmasaydı, ya da en azından bu tartışma dahilinde olmasaydı, HTML'nin üzerine konsantre olabileceği bir diğer mantıksal alan öznitelikler olacaktır. Hepsi bir yana neredeyse 10 yıla yakın bir süredir, HTML'nin semantiklerini geliştirmek için class ve id özniteliklerini kullanıyoruz. Bu yüzden eğer bu problemi çözmek için öznitelikleri kullanacaksak, yeni öznitelikler geliştirmemiz gerekiyor. Bunun nasıl çalışacağını anlatmaya geçmeden önce, HTML 5'in yeni elementleri için gereksinimlerimizin bu öznitelikler için de geçerli olduğunu söylemek yerinde olur. En önemlisi, HTML'ye yeni öznitelikler eklemek geriye dönük uyumlu olacak mıdır? Eğer olacaksa HTML'de semantik geliştirilebilirlik için çalışır bir mekanizma sunacak mıdır?

Gelin yeni bir öznitelik icat edelim. Bunu ben "yapi" olarak isimlendireceğim ancak burada kullanacağımız ismin önemi yoktur. Bunu şu şekilde kullanabiliriz.

<div yapi="header">

Bunu tarayıcılarımızın nasıl algılayacağına bir bakalım.

Elbette bütün tarayıcılarımız bu elementi CSS kullanarak stillendirecektir.

div {color: red}

Peki buna ne dersiniz?

div[yapi] {font-weight: bold}

Aslında neredeyse tüm tarayıcılar, IE7 de dahil, yapi özniteliğine sahip div elementini doğru şekilde stilleyecektir, hatta yapi özniteliği olmasa bile ilgili stilleme kullanılabilecektir. Ne yazık ki IE6 bu alanda başarısız olacaktır. Ama yine de biz bu özniteliği HTML'de kullanabilir ve en azından tüm tarayıcıları onu tanıyabilmesini sağlayabiliriz. Hatta HTML'mizi stillemek için tüm modern tarayıcılar tarafından desteklenen CSS kullanabiliriz. Eğer eski tarayıcılar için de bir hile kullanmamız gerekiyorsa, stilleme için ilgili elemente class özniteliği için bir değer atayabiliriz. Bunu şu an üzerinde çalışılan HTML 5 çözümü ile kıyaslayın. Daha önce de söylediğim gibi HTML 5 üzerindeki çalışmalar, yeni elementler eklenmesi yönünde ilerliyor ancak bu elementler Internet Explorer 6 ya da 7'de stillenemeyecektir. Bu sebeple benim önerimin çok daha geriye dönük uyumlu olduğunu göreceksiniz.

Öznitelikler Üzerinden Geliştirilebilirlik

Yeni elementlerin yerine HTML 5 bir dizi yeni öznitelik içermelidir. Bu özniteliklerin her biri bir semantik kategorisine ya da türüne referans içerecektir. Örneğin HTML, yapısal semantikler, sözbilimsel semantikler, rol semantikleri (XHTML'den alınmıştır) ve diğer semantik kategorilerini ve sınıflarını içermektedir.

Bu yeni öznitelikler daha sonra tıpkı class özniteliğinin kullanıldığı gibi kullanılabilirler. Elementin doğasını tanımlamak için element semantiğine eklenebilir ya da element hakkında metaverisi dahil etmek için kullanılabilir.

Bu XHTML'nin role özniteliğinden farklı değildir, ancak tüm element semantikleri için tek bir öznitelik "sepeti" kullanmaktansa bir element için farklı semantik tiplerini tanımlayabilmemiz ve ardından onları ayırabilmemiz gerekir.

Örneğin, XHTML role özniteliği aşağıdaki şekilde çalışır:

<ul role="navigasyon siteharitasi">
<li href="indirmeler">Downloads</li>
<li href="belgeler">Belgeler</li>
<li href="haberler">Haberler</li>
</ul>

role özniteliğinin değerleri öntanımlı sözlükten ya da özel olarak oluşturulacak bir başka sözlükten alınmış ve boşluklarla ayrılmış kelimelerden oluşur.

Neden role özniteliğini olduğu gibi kullanmıyoruz? Çünkü role teriminin uygun düşmeyeceği başka semantik tipleri de bulunmaktadır. Örneğin:

<p hitabet="ironi">Mükemmel bir kişidir.</p>
"hitabet, semantiklerin teorik tipini güzel bir şekilde örneklemektedir ve bu yöntemle bir belgenin sözbilimsel kısmı kodlanabilir hale gelecektir. Bu elementin "ironi" rolünü oynayamayacağı apacak ortada. Bunun yerine elementin içeriği ironiktir.

Diğer bir örnek daha. HTML'nin insan tarafından okunabilir bir değerin makine tarafından okunabilir biçimini oluşturmak konusunda zayıf kaldığı apaçık ortada. Bu daha önce bahsettiğimiz ve BBC'nin hCalendar mikrobiçimi ile olan probleminin kökeninde yatan durumdur. <span role="2009-05-01">Önümüzdeki yıl İşçi Bayramı>/span<" bir anlam ifade etmezken <span equivalent="2009-05-01">Önümüzdeki yıl İşçi Bayramı>/span< daha anlamlı olacaktır.

Yine burada da "equivelant" ya da bir benzeri terim kullanmak bir sorun teşkil etmeyecektir. Burada dikkat çekilmesi önemli olan şey, class özniteliğinde ya da role özniteliğinde olduğu gibi kullanmasının ve adaptasyonunun kolay olmadığıdır. Düzgün bir şekilde geliştirilebilir, geriye dönük uyumlu ve gerçek anlamda esneklik sunan bir çözüm için yukarıda anlattıklarımın incelenmesi gerekir.

Bu bölümü "Çözüme Yönelik Düşünceler" olarak isimlendirdim çünkü gerçekten çalışır bir çözüm üretmek için çok büyük bir miktarda çalışma ve hazırlık gerekiyor. Cevabı açık soruları aşağıda listeledim.

Kaç tane özgün semantik öznitelik bulunmalı? Bu kategoriler geliştirilebilir olmalı mı? Evetse nasıl?
Sözlükler nasıl belirleniyor?
Geliştiricilerin class değerlerini diledikleri gibi şekillendirebildikleri gibi dilediğimiz terimleri kendimiz seçebilecek miyiz? Yoksa kullanılabilecek terimler önceden mi belirlenecek? Ya da bir tür profil kullanarak kullanılabilecek değerleri geliştirmek (ve mümkünse de paylaşmak) için bir mekanizma mı oluşturulacak?
İki sözlük arasında çıkmazda kalırsak, örneğin iki farklı sözlük arasında birbirine benzer terimler gibi, bu durum nasıl çözülecek?
İsim aralıklandırma için bir tür forma ihtiyacımız var mı ya da buna yönelik bir mekanizma halihazırda mevcut mu?

Bu soruları cevaplandırmak için acele etmektense, üzerlerine düşünmek ve hep beraber tartışmak için soruları yanıtsız bırakıyorum. HTML 5'in sonuçları ve kararların veriliş süreci çok çetrefilli olduğundan bunlara yönelik son kararı verecek olan kişilerin dil bilimi, semantikler, semiotikler ve benzer alanlarda uzman olan kişiler olması gerektiğini düşünüyorum.

Umarım "yeni elementler oluşturmanın", HTML'nin semantik kapasitesini yükseltmeye yönelik sorunun çözümü olmadığını anlatabilmişimdir.

Gelin bu kararları çabucak vermeyelim. Zaten torunlarımıza iklim değişikliği gibi büyük bir sorunla mücadele etmek zorunda bırakacak bir hata yaptık. gelin en azından onlara bırakabileceğimiz en iyi HTML'yi bırakalım.

İllüstrasyon: Kevin Cornell
Kaynak: A List Apart

Bu yazı pinkfloyd tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

Buraya Tıklamayın! - Bağlantıları Doğru Kullanmak

pinkfloyd — Thu, 26 Feb 2009 14:38:00 GMT

Eğer bu makaleyi okumak istiyorsanız, buraya tıklayın

Aslında bu durum çok önemli bir kullanılabilirlik problemidir. Hiçbir anlam ifade etmeyen bağlantılar (link). Web sitenizde bağlantıları nasıl kullanıyorsunuz?

Ben, web sitelerindeki yazıların mümkün olduğu kadar kitaba benzemesi gerektiği fikrini sonuna kadar destekleyenlerdenim. "Buraya tıklayın" ya da "Yazının devamı" gibi bağlantılar, okunulabilirliği engellerler. Eğer bağlantılarınız yeteri kadar açıklayıcı ise, kullanıcıların ona tıklamaları gerektiği konusunda bilgilendirilmesi gerekmez.

Uzun bir yazı yazıp ardından "daha fazlası için buraya tıklayın" cümlesini yazının sonuna eklemek kolaydır. Her ne kadar bundan büyük bir suçluluk duysam da bu adım genellikle gereksizdir. Halihazırda uzun bir yazınız olduğuna göre bağlantı için ayrı bir cümle yazmaktansa neden o metni kullanmayasınız?

3 Sık Kullanılan Yaklaşım

Aşağıdaki üç farklı cümle kullanımını ve (etkin olmayan) bağlantıları inceleyin.

Otomobil fuarında, yeni bir arabanın duyurusu yapıldı. Daha fazlası için buraya tıklayın.
Otomobil fuarında, yeni bir arabanın duyurusu yapıldı (www.kaynakurlburaya).
Otomobil fuarında, yeni bir arabanın duyurusu yapıldı.

Yukarıdaki cümlelerden hangisini bir kitapta görme olasılığınız yüksektir? Birinci ve ikinci öğeler çevrimiçi yazılarda sık kullanılan yöntemlerdir ve kolay anlaşılırlar, ancak diğer başka hiçbir yerde bu tip bağlantılar karşınıza çıkmaz.

Birinci seçenek bir cümleyi ve ardından daha fazla bilgi için anlamsız bir bağlantı içeriyor. İkinci seçenek de yine bir cümle ve ardından içeriğin kaynağını içeren web sitesinin adresine bir bağlantı içeriyor. Her iki durumda da bir bağlantı eklemek için fazladan metin kullanılmış. Ancak bu üçüncü durum için geçerli değil. Sadece üçüncü cümlenin içeriği, bağlantı kaldırılsa bile değişmeyecektir.

"Buraya tıklayın" içeren cümleler kullanmak doğal değildir. Bu tip bağlantılar okumanın sürdürülebilirliğini engeller. Bağlantıyı metnin içine gömmek hem kullanıcıyı rahatsız etmez, hem de okunulabilirliği arttırır. Yazımız bir telegraf değildir. Düşüncenin sonunda okuru "durdurmamız" gerekmez. Sanırım pek çok insan web yazımı ile çevrimdışı yazım arasında bir fark olduğu hatasına düşmektedir. Gerçekte her iki ortamın biçimlendirmesi de sanılanın aksine çok daha benzerdir.

Bunun anlamı nedir?

Bağlantıları bir bütün içerisinde kullanmak, onu çevreleyen içeriğin bağlantıyı açıklamasını ve sonuçlandırmasını sağlar. Bu sayede yazar, önce metnini yazıp ardından gerekli bağlantıları yazısına ekleyebilir. Pek çok durumda bir bağlantı eklemek için harici bir metin eklemek gerekmez. Halihazırda sahip olduğunuz metni kullanın. Ortalama bir kullanıcı genellikle URL'nin tamamının ne olduğunu ya da önerilen eylemin ne olduğunu önemsemeyecektir. Onların tek önemsediği şey, ilgilendikleri içeriğin kendisidir.

Bu sayede ayrıca bağlantının nereye gitmesi gerektiği ve onunla ilişkili içeriğin ne olduğu karmaşasından da kurtulmuş olursunuz. Bu indirme bağlantıları içeren sayfalar için de geçerlidir. Herhangi bir sayfanın sonunda yer alan "Şimdi İndirin" tarzındaki bağlantılara bakan kullanıcılar, indirecekleri şeyin ne olduğunu, sayfanın geri kalanını okumadan anlayamayabilirler. Bu gereğinden fazla değildir. Bu bir güven sağlama durumudur.

Zaten eğitimliler

İnternet yıllardır insanları bağlantıları nasıl tanıyacakları konusunda eğitmektedir. "Buraya tıklayın" yönergesini sitenizden kaldırarak, ziyaretçilerinizi önemsememezlik ediyor olmazsınız. Eğer bu konuda bir şüpheniz var ise, bir dakikalığına düşünün. İnternette çok küçük bir noktasınız. Bunun sorumluluğu size ait olmak zorunda değildir. Bırakın siz İnternet'in geri kalanından daha kullanılır bir web sitesi inşa ederken, diğerleri bu eğitim görevini üstlensinler.

Kimse ummadıkları bir şeyi görecekleri bir bağlantıya tıklamak istemez.

Kullanıcılarınızı yaratıcı bir şekilde yönlendirin

Daha önceki örneğimize bir kere daha bakalım.

Otomobil fuarında, yeni bir arabanın duyurusu yapıldı. Araba Magazin web sitesi üzerinde konu hakkında ayrıntılı bilgi bulunabilir.

Yukarıdaki bağlantıda, nereye gitmeyi bekliyorsunuz? Seçtiğimiz kelimeler ile bağlantıya bir nebze yönlendirme kelemiş olurken, metnin bağlantı olmasa da okunabilir olmasını sağlıyoruz. Bu güzel bir kontrol yöntemidir aslında. Yazınız eğer üzerinde herhangi bir bağlantı olmadığında anlamlı olmaya devam ediyor mu? Herhangi bir anlam karmaşasına yol açmadan yazdırılabilir mi?

Kullanıcı bir bağlantının kendisini nereye götüreceğini anlamak için cümle içerisinde araştırma yapmak zorunda bırakılmamalıdır. Onları yönlendirmeye çalışın. Kullanıcı bağlantının kendisini nereye götüreceğini anladığı sürece, gerisini de kendisi anlayacaktır.

Tüm bu kullanılabilirliğin ve okunulabilirliğin yanısıra önemli bir arama motoru optimizasyonu kuralını da yerine getirmiş oluyorsunuz. "Buraya tıklayın" teriminin arama motoru optimizasyonu açısından pek bir anlam ifade etmediğini hatırlatmak isterim, zira "buraya tıklayın" terimi, bağlantılanan sitenin içeriğine dair neredeyse hiçbir ipucu vermemektedir. Kimileri bu sorunu bağlantılarına title etiketini ekleyerek aşabileceklerine inanmaktadırlar ancak bu etiketin kullanımı, ancak bağlantılanan metin ile uyumlu olduğunda işlevseldir. "Araba Magazin Web Sitesi", "Buraya tıklayın"dan çok daha iyi bir referans noktasını teşkil etmektedir.

Sonuç
Bunun uğraşmanız gereken şeyler için sadece bir rehber olduğunu unutmayın. Yukarıda anlattıklarım her zaman mümkün olmayabilir ancak sitenizin kullanılabilirliğini arttırmak için kolay bir yöntemdir. "Buraya tıklayın" alışkanlığını yenmek zor değildir ve uzun vadede size çok fazla kelime kazandıracaktır.

Kullanılabilirlik hakkındaki yazılarla ilgileniyor musunuz? Bugüne kadar bu alanda yazdığım benzer yazıların bir listesini aşağıda bulabilirsiniz.

Kaynak: Build !nternet

Bu yazı pinkfloyd tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

Kendi arama sonuçlarını kendin düzenle

faseur — Fri, 21 Nov 2008 20:41:00 GMT

Türk semantik arama motoru hakia'nın yeni bir hizmeti, kendin için arama galerisi yaparak belirlediğin arama sonuçlarının belirlenen düzende çıkmasını sağlıyor.
Öncelikle bu hizmetten yararlanmak için hakia Club üyesi olmak gerekiyor, üyelik çok kolay tek bir email ve şifre ile hakia club üyesi olunabiliyor.

3 ana başlık için arama galerisi yapılabiliyor:
Kendin , Mahallen , İşin

Yapılan galeriye harita eklenebiliyor.

pilli networkun dogru olmayan adres gosterimi

Arama sonuçları ve kategoriler eklenebiliyor, ve sürükle bırak metoduyla sıralamaları düzenlenebiliyor:

arama sonucu ve kategoriler düzenlenebiliyor

Galerinin görüneceği anahtar kelimeler düzenlenebiliyor

anahtar kelimeler

ve ortaya şöyle birşey çıkıyor:

son çıkan hali

Son çıkan hali hakia nın editörleri tarafından onaylandıktan sonra hakia da arama sonuçlarında çıkıyor. Örnek : beyoglu

Bu yazı faseur tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

Online Yapay Zeka ve Semantik

Culture Orange — Sat, 20 Sep 2008 20:58:00 GMT

Yazılım geliştiriciler gün geçmiyor ki karşımıza çıkıp "biz bir şey yazdık" demesinler. Şimdi de kelimelerin anlamlarını idrak edebilen bilgisayar yazılımı üretmişler.

Semantik kart adı verilen bu kart sayesinde kelimelerin anlamını öğrenen bilgisayar kaynakta belirtildiğine göre bir Amerikalı üniversite öğrencisinden daha geniş kelime haznesine sahip olacak.

İnsan beyninin kelimeleri algılayış biçimi ile aynı sisteme dayanan yazılım artık aramalarda daha doğru sonuçlar bulmamızı sağlayabilecek.

şöyle ki;
arama yaparken hafif yazdığınızda uçan ay çiçek yağı mı hafif.org mu çıkacak sizin daha önceki aramlarınız göz önüne alınarak belli olacak. tabi biz yinede size aramalarınızı bu kadar kısa kelimelerle yapmamanızı öneriyor ve konumuza dönüyoruz.

Beynin kelimeleri cümle içinde algılayıp ona göre anlamlandırmasına benzer bir sistemle çalışacak olan semantik kart aynı zamanda web 3.0 tabanında çalışabilecek.

web 3.0 hakkında daha ayrıntılı bilgiye buradan semantik ile olan yakın ilişkisine ise şuradan ulaşabilirsiniz.

Yazılımı üreten firma yetkilisi Fıransız haber ajansına yaptığı açıklamada; bu yazılımı üretmenin 30 yıl aldığını belirtti ve bunun bir iş aşkı olduğunu ekledi.
Yine firma yetkilisi "Biz bu yazılıma İngilizce'nin tüm kelimelerini ve anlamlarını öğrettik." demiştir.

dillerin efendisi "ingilizce"

web 3.0 alt yapısının tamda bu işler için biçilmiş kaftan olduğu düşünülüyor. Yapay zeka çalışmalarının online ortama taşınacağı alt yapıyı sunan devasa bir veri tabanı olabilecek web 3.0 aynı zamanda "aklını" kullanarak "kullanıcıyı" yormadan istediğine ulaştıracak.
"web 3.0 yani semantik web'in bir an önce yolunu gözlüyoruz..."
Kaynak

Bu yazı Culture Orange tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

semantik zeki arama motoru

devrimyilmaz — Sun, 07 Sep 2008 19:18:00 GMT

Semantik mantıklı ne demek istediğiniz anlayan hakia benzeri arama motoru. Yahoo msn live ve googlede arama yapabiliyor ayrıca.

ilgili yazılar

Microsoft Bing Ödüller Dağıtıyor (7)

Bu yazı devrimyilmaz tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

Semantik arama motoru Hakia artık Türkçe

adeep — Wed, 16 Jul 2008 09:43:00 GMT

ABD yaşayan Rıza C. Berkan tarafından geliştirilmiş bir arama motoru olan Hakia artık türkçe olarak kullanılabiliyor.Daha önce Birkaç farklı dilde destek veren site artık Türkçe olarak kullanılabilecek.

Hakia

Site Türkiye'de ki site sahiplerinin kendi sitelerini indekslenmesi için Hakia'ya eklemesini istiyor.Kendi sitenizi eklemek için H-clubı kullanabilirsiniz.

Hakia

Bu yazı adeep tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

Web 3.0: İnternetin geleceği

wanadooo — Sun, 11 May 2008 06:16:00 GMT

web 2.0 daha yeni yeni rayına oturmaya başlarken bi'de başımıza web 3.0 kavramı çıktı. Web 2.0 ücretsiz bilgi paylaşımının yeni adı. Kullanıcılar yazı, görüntü, video, fotoğraf ve mp3'lerini dünya çapında yayımlama fırsatı buluyor. İşte bu yüzden myspace, youtube, flickr, facebook gibi siteler çok popüler. Paylaşım grupları web 2.0'ın başarısının sırrı belki de. Kullanıcılar daha fazla içerik göstererek daha fazla popüler olma yoluna gidiyorlar, daha fazla reklâm gösterimi anlamına da geliyor bu. (bkz digg) ayrıca yaratıcı olmak zorundalar çünkü kullanıcılar google aramasında sonuçların ilk sayfada gösterimine dikkat ediyorlar. Hem ikinciyi kim n'apsın?

Peki bu web 3.0 yapısı ile her şey kökünden değişebilir mi? "semantik ağ" ya da çok bilinen adıyla web 3.0 üretim, tüketim, pazarlama, finans, aklınıza gelebilecek hemen her alanında olan bütün değişikleri doğru algılayıp ona göre bunları sağlam bir temeller üstüne oturtabilir mi? bu semantik kavramı bir konudaki değişiklikleri algılayıp ona göre başka bir konudaki değişikleri yönlendirecek. Yani her eylem bir diğerini etkileyecek. (kelebek etkisi)

Akıllı Sistemler ya da yapılar önceden programlanmış olduğu komutlara göre tepki gösterecek. İnsanlar artık bilgiyi yalnızca akıllarında tutmuyorlar bilgisayar destekli olarak sunulan sistemlere kopyalayacak. Hangi bilgilerin nerede faydalı olacağını kişiler kendileri belirleyecek. Kişisel bilgilerden çok kişileri yaratıcılıkları önem kazanacak. Mağaza –müşteri ilişkisi gibi. Sadık müşterilerin nelerden hoşlanıp hoşlanmadığına, hangi ürünleri ya da markaları tercih ettiği bilgisayardan bir tık ile öğrenilebilecek. Bilgi çağının temsilcileri olarak artık her şeyi kişiselleştirilebiliyor. Bunun en güzel örneği havayollarında yaşanıyor. Diyelim ki ben yemek yemek istemiyorum tercihlerim çok farklı ama yanımdaki yolcu ile aynı fiyata uçuyorum. İşte bu da değişebilmeli, değişiyor. Açılış sayfanızı kendinize göre düzenleyebiliyorsunuz. Nasıl ki herkes kendi evini kendi zevk, bütçe ve tercihlerine göre düzenliyorsa internet biçimlerinizi de kendi istekleriniz doğrultusunda düzenlemelisiniz.

web 2.0

Artık yeni bir çağ başlıyor herkes tekdüzelikten kurulmalı. Web 3.0 ‘da arkadaşlıklar sosyal ağlar ile otomatikleştirilmiş olarak geliştirilecek. İletişimin kopmaması için elektronik kutlama mesajları gönderilecek. Bilgi depolarına olan ihtiyaç günden güne artmakla birlikte insanlar yine bu konuda hizmet faydası gördükleri yerleri tercih edecekler. Kullanıcılar özgürleşme çağını yaşıyorlar ve nostaljik web 1.0 aslında bir deneme sürümünden ibaret olduğu çok açık. İnsanların internet alışkanlıklarını google’dan önce ve sonra olarak ayırmak gerekli çünkü google, sadece internetin yapısını değiştirmekle kalmadı kullanıcılara yeni fırsatlar, özgürlükler sundu. Kullanım alışkanlıklarımızı ciddi biçimde değiştirdi. Dijital çağı son sürat yaşamaya çalışıyoruz ( her ne kadar youtube sık sık kapatılsa da) internet televizyonu kendi “klip kültürünü” oluşturdu ve kullanıcılar da deyim yerindeyse bunun bağımlısı oldu, ama severek tüketiyorlar. Bazı yasal sınırları zorlasa da kullanıcılar için ilgi çekici bir ortam olduğu şüphesiz. Yine burada da özgürlükleri kısıtlamaya çalışıyorsanız kullanıcılar hemen o yasaklara karşı alternatif yolları bulmakta gecikmiyor, buluyor da.

Kabul etmek gerekir ki, İnternet’te sansür diye bir şey kabul edilemez bazı olgular hariç ki gerekiyorsa yapılmalı da. İnternet özgür bir ortam diyoruz ama çocuk pornosunu bununla nasıl açıklayabilir(sin)iz ki? Bu özgürlük falan değildir ve yasaklanmalıdır. Biz insanoğlu her şeyi akıllı yapmak adı altında kendi zevklerimize göre dönüştürmeye bayılıyoruz; akıllı telefonlar, akıllı evler, akıllı buzdolabı vs. vs.
Gelecekte veriler tıpkı azınlık raporu filmindeki gibi olabilir mi? Emin değilim. Televizyon çıktığında radyoyu öldürecek deniliyordu radyo hala ayakta ve dinleniyor. İnternet bu ikisini de öldürmeyecek.

gelecekte veriler muhtemelen internetteki sanal sabit disklerimizde yer alacak ve microsoft office gibi bilgisayarımızda yüklü olan vazgeçemediğimiz programlar sorgulanabilir hale gelecek. Bunların yerini çevrimiçi uygulama modellerinin alması muhtemel gözüküyor ve bu sayede internet kendine özgü ticaret ve şirket modelleri ortaya çıkarıyor. Birinin boşluğundan bir diğeri faydalanıyor. Erişilebilirlik, düşen fiyatlar, artan rekabet ortamı, bağlantıların sürekli hale gelmesine neden oluyor. istediğiniz yerden kalite kaybı olmadan TV izleyebilirsiniz. Bu TV’lerin sonunun geldiği anlamına gelmiyor elbette insanoğlunun hep daha fazlasını isteme içgüdüsüne dayanıyor. Teknolojik değişimler günlük hayatımızı inanılmaz etkiliyor.

Posta, telefon, video, TV izleme alışkanlıklarımızı da kökünden değiştiriyor. TV kumandasında bir sürü düğme var belki ileride ufak boyutlu bir kumanda olabilir çünkü ihtiyaçlar doğrultusunda eğer ben sıklıkla 5 kanalı izliyorsam diğerlerine ne gerek var. Elbette bu başka programları izleyemeyeceğimiz anlamına gelmiyor. Bunun en güzel örneklerinden digiturk, joost ve d-smart. Artık TV izleme alışkanlıklarımız bu yöne doğru kayıyor (bkz. acun ve digi reklâmları) ve gelecek burada. Web 2.0 da kazanan kitleler oldu. digg.com ve facebook.com gibi. Potansiyel zengin yatırımcılar eskiden web balonunun patladığı günlerdeki gibi geleceği olmayan(!) oluşumlara para akıtmaktan çekinmiyorlar. Müşteri her zaman haklıdır, ne diyelim. konuyla alakalı olarak;

ilgili yazılar

Bu yazı wanadooo tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

Blogcular için semantik firefox eklentisi

Gigabyte — Sat, 29 Mar 2008 10:44:00 GMT

Artık şurası su götürmez bir gerçek ki web 3.0 tamamen semantic (anlamsal) web uygulamalarına dayalı olacak. Daha önce hakia ve swotti ile değinmiş olduğum semantic web (anlamsal ağ) konusuna özellikle blogcular için hayli ilginç olabilecek bir başka uygulama ile devam edeceğim. Zemanta blogunuza resim, link ve etiket öneren anlamsal bir firefox exlentisi. Siz blogunuzda yayınlayacağınız yazınızı yazarken zemanta size sadece bir tıkla yazdığınız konuyla ilgili kullanabileceğiniz resimleri, yazınıza ekleyebileceğiniz konu ile ilgili linkleri ve kullanabileceğiniz etiketleri getiriyor ve yine sadece bir tıkla bunları yazınıza eklemenize imkan sağlıyor. Şu an için wordpress, blogger ve typepad desteklenen platformlar...

ilgili yazılar

FLOCK E-Kitabı ve incelemesi yayinlandi (1)

Bu yazı Gigabyte tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage

hangisini alsam acaba?

Gigabyte — Sat, 22 Mar 2008 07:10:00 GMT

Bir ürün alacağımız zaman çoğunlukla ince eler sık

dokuruz. Hele de bu bilgisayar, fotoğraf makinası, televizyon veya cep telefonu gibi teknolojik bir ürünse. Bir çok faktör devreye girer karar aşamasında. markası, fiyatı, teknik özellikleri vs. çoğunlukla birilerine danışma ihtiyacı hissederiz. Bir kısmımızda internette sıkı bir araştırmaya girişir, orası senin burası benim dolaşırız web sayfalarında, forumlarda. Bir müddet sonra da tam anlamıyla kaybolmuş hissederiz kendimizi. neye, kime inanacağımızı şaşırırız. ulaştığımız sonuçları bir araya getirip bir karara varmakta zorlanırız. google'da çok derde deva değildir bu tip durumlarda. alakalı alakasız bir sürü linki getirip önümüze yığmaktan başka bir işe yaramaz çoğu zaman. Şanslı isek üst sıralarda bir iki işe yarar linke denk geliriz. Değil isek vay halimize. tekrar tekrar gireriz arama çubuğuna aynı anlama gelebilecek farklı kelimeleri.

sıkılmadığınızı umduğum bu uzun girişten sonra tam bu noktada küçük bir ara verip farklı bir konuya geçmek istiyorum. Geçen hafta "bildirgeç" te, web'in ilk semantic (anlamsal) arama motoru hakia'nın

türkçe hizmet vermeye başlamış olmasından yola çıkarak semantic web'in geleceği hakkında öngörüde bulunan bir bildiri kaleme almıştım. Oldukça fazla yorum geldi. Ancak ben tartışmanın bildirinin son bölümünde ele aldığım semantic web öngörüsü üzerinde yoğunlaşmasını beklerken yorumlar daha çok google'mı iyidir yoksa hakia'mı değerlendirmesinden öteye geçmedi. İşte bugün burada tanıtacağım swotti isimli web hizmetinin bu 'semantic arama' veya bir adım daha ötesi, 'semantic web' konusunun bir parça daha iyi anlaşılmasını sağlayacağını düşünüyorum.

Swotti tıpkı hakia gibi bir anlamsal arama motoru. Ancak çalışma mantığı ve işlevi biraz farklı. aslında arama motorundan daha çok semantik bir fikir verici diyebiliriz. swotti yazımın giriş kısmında ele aldığım konuda tam bir yol gösterici. Yapmanız gereken tek şey hakkında fikir edinmek istediğiniz ürünü arama çubuğuna girmek ve enter'a basmak. diyelim aradığınız ürün şu sıralar pek revaçta olan apple'ın iphone'u olsun. Arama çubuğuna "apple iphone" yazıp aramayı başlatıyoruz. Sonuçlar muhteşem.

Swotti size o ana kadar aradığınız ürünle ilgili o güne kadar web üzerinde yapılmış tüm yorumları ve değerlendirmeleri saniyeler içerisinde getiriyor. Sadece getirmekle kalmıyor, değerlendirildiği özelliklere göre ürünün iyi, orta veya kötü olarak belirtilen özelliklerini üç ayrı grafik ortamda çok net ve anlaşılır bir şekilde derecelendirerek gösteriyor. elbetteki mükemmel değil. çok daha iyi olabilir. ancak internetin semantic anlamda dönüşümüne çok iyi bir örnek. Eğer kafanızda almayı düşündüğünüz ve karar veremediğiniz bir ürün varsa bir denemenizi öneririm...

kaynak

ilgili yazılar

Web 3.0: İnternetin geleceği (22)

Bu yazı Gigabyte tarafından bildirgec.org adresli sitede yayımlanmak üzere yazılmıştır. Kaynak gösterilmeksizin kopyalanamaz.

Pilli Projeleri: Pilli.com: Kolektif Bağımsız İçerik | Sosyomat.com: Arkadaşını Etiketle | Put.io: Online Cloud Storage