"o adamlar hangi aleti çalıştırıyo bu kadar işlemci ile? çalışan alet ne iş yapacak? bide dünyanın sonu dio!"
çarpıştıcılarda gözlenmesi beklenen olaylar çok kısa sürelerde gerçekleşmekte. bunun için çok kısa sürelerde yakalama yapan çok özel algılayıcılar kullanılıyor, ki bunlardan birisi CMS, diğeri de Atlas'tır. Atlas 7000 ton ağırlığında, bu size bir fikir verebilir. Peki bu algılıyıcıları (sensor) bu kadar özel yapan nedir? Çok kısa sürelerde var olan verileri o çok kısa zamanlarda yakalarlar ve kayda geçirirler.
Araştırmaların yılda bir kaç PB (petabayt) veri akışı sağlaması öngörülüyor. ATLAS ve CMS yılda birer PB ham, 200 TB (terabay) ESD adı verilen, az işlenmiş diyebileceğimiz veri sunacak bilim adamlarına. Analiz verisi sonuçta onlu rakamlarla ifade edilebilecek TB'lara indirgenecek. Anlamlı veri ya da bilgi olarak kullanılabilecek miktar yine de onlarca TB boyutunda olacak.
İşte "o alet" bu inanılmaz miktardaki ham veriyi işleyecek. Bir nokta daha kabaca beş bin civarında araştırmacı var: hepsinin bahsedilen hacimlere, verilere ve işlenmiş haline ulaşabilmesi gerekli. Varsayın gerekli altyapıyı. Kabaca 10 PB disk depolaması ve en hızlı işlemciden 200'000 defa hızlı işlemci gücü gerekli diyorlar kabaca. İşte burada grid mantığı devreye giriyor ki bu ayrı bir yazının konusu olur.
Aslında mantık işlemcin ne kadar güçlü olursa olsun, arkadaşından yardım alırsan daha çabuk biter gibi. Gidecek on araba var, bir kişi on kere gider, on kişi, olursak bir defada gideriz örneğinde olduğu gibi. Üzerine bir de bir yazılım yapalım, insanlar bilgisayarlarını kullanmazken (mesela ekran koruyucu olsun bizim program) veriyi ufak ufak ama onbinlerce kullanıcıda aynı anda işleyelim, zamandan kazanalım mantığı var.
Konuyla ilgili çok güzel bir seri burada ilginizi bekliyor (ing)
dünyanın sonu?
bu miktarlarda enerji açığa çıkarılınca zamanda kırılma yaratabilir, hatta karadelik yaratabilir deniyor. Bunu söyleyenler de boş adamlar değil, ciddi güvenilir bilim adamları.
Sanırım aklınızda biraz daha aydınlanmıştır konu.
Saygılarımla
mat
:)