outsider music | bildirgec.org

bayhan, banu alkan ve dilimizden düşüremediğimiz ajdar'ı seviyor musunuz? yaptıkları sanat aslında dünya'da pek çok örneği olan, ama bizim alışık olmadığımız bir tür.. adına outsider music deniyor.. outsider music (sıradışı/norm dışı müzik diye çevirilebilir sanıyorum), ana akış sanat ve eğlence kriterlerinin dışında kalan, çoğunlukla kişilerin kendilerini eğiterek ürettikleri bir müzik türü. sözler ve danslar samimi ancak sunulan vizyon şaşırtıcı derecede sıradışı ve acayip..

outsider music hakkında the key of z adlı bir kitap yazmış olan irwin chusid, bir müziğin outsider olarak anılması için şu özellikleri taşıması gerektiğini söylüyor:

1. ana akış kriterlerinin dışında olmalı.
2. kişiler yaptıkları müzik konusunda samimi, otantik, nev-i şahsına münhasır olmalı. bu müzik, sanat yapıyor olmak için değil, bir sanatsal dışavurum olarak meydana gelmeli. kişiler gerçekten değerli bir şeyler yaptıklarını düşünmeliler.
3. sanatçıların, kendileri hakkında farkındalıkları olmamalı. (lack of self awareness)

disinfo'nun tv programında, bu müzik türüne ayrılan bir bölüm bulunuyordu. bu bölümü ripledim (7dk, 20mb), yabancı örnekleri kaçırmamalısınız. dünyadaki bazı örneklere bakalım:

b.j. snowden: benim favorim. masaçuset'te yaşayan siyahi bir müzik öğretmeni.. gözleri biraz korkutucu, şarkı sözleri ve lehçesi çok acayip.. friends dizisindeki fibi karakterinin kendisinden esinlenildiğini düşünmemek elde değil.. pek çok outsider muzisyeni gibi samimiyeti ve masumiyeti gözden kaçmıyor. sanki çocuk gibi..

reverend alicia: kendisi protestan bir incilci.. disinfo videosunun en çarpıcı örneklerinden. yeşil ekran önünde, ilginç parlak kıyafeti, ucuz dönerli ofis koltuğu ile dini şarkılar söyleyip ilginç hareketler yapıyor. tanrıya ve dinine olan sevgisini, hazırladığı kliplerdeki müthiş görsel efektlerle pekiştiriyor. akıl almaz bir örnek..

mark ve lois kennis: big people news adlı lokal bir video serisi hazırlayan evli bir çifin blues ürünleri.. ancak luis tek bir blues melodisi biliyor ve piano ile sadece onu çalabiliyor. kocası ise oldukça korkutucu hareketler eşliğinde şarkıları seslendiriyor. mark, evinde ot yetiştirmekten ötürü tutuklanmış ve şartlı tahliye ile salıverilmiş. karı-koca, daha sonra iowa valiliğine de aday olmuşlar.

wing: işte muhteşem bir örnek daha.. kendisi çin asıllı bir yeni zellanda sanatçısı. south park'ın yayınlanan en güncel bölümününe (9x03) muhteşem sesi ve yorumuyla konuk oldu. popüler müzik tarihinin unutulmaz örneklerini kendi yorumuyla tekrar hayata geçiriyor. bir tür bayhan.. şarkılarının kısa örneklerini mutlaka dinleyin. mama mia, money money, s.o.s., don't cry for me argentina, santa is coming to town kesin kaçırılmaması gereken eserler. satın alacağım galiba hepsini, zor direniyorum.

jandek: albümlerini anonim olarak çıkaran, konser veya röportajlardan kaçan şarkıcı ve söz yazarı jandek'in 39 albümü varmış. şarkıları etnik ve blues öğeler içeriyormuş.. outsider müziğin en ünlülerinden kendisi..

the shaggs: hiç yeteneği olmayan kız kardeşlerden oluşan 60'larda kurulmuş bir rock grubuymuş. berbatlıkları neredeyse efsane haline gelmiş.

phoebe: ayrıca değinmeden edemedim.. nbc'nin uzun soluklu ve çok sevilen sit-com'u friends'te ana karakterlerden biri olan phoebe; içten, samimi, temiz kalpli ve saf olmasına rağmen, geçmişinde dudak ısırtacak olaylar yaşamış. babası öldürülmüş, annesi intihar etmiş, kendisi sokaklarda yaşamış, bir çok suça ve enterasan olaya karışmış ve nihayetinde temiz bir şehir hayatı sağlayabilmiş kendisine. geçimini küçük kafelerde, sokaklarda gitar çalıp söylediği acayip şarkılardan kazanıyor. sesi güzel değil, iyi gitar çalamıyor ama hemen her konuda anında üretebildiği şarkılarına kendisi hayran.. muhteşem şarkıları var, örneğin bir bölümde çocuklara söylediği grandma müthiş.. zar zor çevirecek olursak:

büyükanne herkesin sevdiği biridir
size tren ve güzel bir bisiklet hediye etmişti.
ama son zamanlarda yemeklere gelmiyor,
son gördüğümüzde de oldukça zayıftı.
babanız ve anneniz peru'ya taşındığını söylüyor,
aslında o öldü, bir gün bizler de öleceğiz..

gibi şarkıları var.. geçmişinde yaşadığı sıradışı ve çok zorlu hayatın izlerini sözlerde görmek mümkün; samimiyetinden şüphemiz yok.

outsider müzisyenlerden hasil adkins, wesley willis de çok bilinen örnekler arasında.

bu konuda çeşitli kaynaklar bulmak mümkün. ubuweb, 100'lerce şarkıyı bir bölüm altında toplamış. 365 gün 365 mp3 adlı bir proje de yapılmış konuyla ilgili.. weirdomusic.com'da da download edilebilir çeşitli albümler bulunuyor, bazıları muhteşem. bir de e-posta listesi var, konuya ayrılmış.

bildirgec.org tarihinin en eğlenceli yazılarından biri olan bu yazıyı, ajdar'dan bir kuple ile bitirmek isterim:

nane nane nane nanna nana ne (x3)
nanne şekeri bu ne bahane.
şahaneyim şahane, bundan sana ne
yıldız kaydı gökten
yürek yandı birden
unutmaadın sen de, unutmaadı alem..
nane nane nane nanna nana ne (x4)